Khi nhận thông báo thụ lý vụ án, bị đơn có 15 ngày kể từ ngày nhận để nộp cho Tòa án văn bản ghi ý kiến về yêu cầu của nguyên đơn, kèm chứng cứ và yêu cầu phản tố nếu có; cần thêm thời gian thì làm đơn xin gia hạn, Tòa án gia hạn không quá 15 ngày (Bộ luật Tố tụng dân sự, Điều 199). Tuần đầu nên dành cho bốn việc: ghi lại ngày nhận và tính hạn, xin sao chụp đơn kiện cùng chứng cứ của nguyên đơn, gom chứng cứ của mình, và quyết định có phản tố hay không. Im lặng không làm vụ án dừng lại — Tòa án vẫn giải quyết dựa trên những gì đang có trong hồ sơ.
Bài viết mang tính thông tin chung về thủ tục, áp dụng cho vụ án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại và lao động giải quyết theo thủ tục thông thường. Vụ việc cụ thể của bạn có thể có tình tiết làm thay đổi cách xử lý.
Thông báo thụ lý cho biết những gì
Theo Điều 196, trong 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý, Thẩm phán phải thông báo bằng văn bản cho bị đơn. Tờ thông báo không dài, nhưng mỗi dòng đều có việc để làm:
| Nội dung trong thông báo | Bạn cần kiểm tra gì |
|---|---|
| Tên, địa chỉ Tòa án đã thụ lý | Tòa án đó có đúng thẩm quyền theo lãnh thổ không (nơi bạn cư trú, nơi có bất động sản) |
| Những vấn đề cụ thể nguyên đơn yêu cầu | Số tiền, tài sản, yêu cầu tuyên bố nào — đây là "đề bài" mà văn bản ý kiến phải trả lời từng ý |
| Thủ tục thông thường hay rút gọn | Rút gọn thì thời hạn ngắn hơn nhiều, phải chuẩn bị gấp |
| Danh mục tài liệu, chứng cứ nguyên đơn nộp | Đối chiếu với bản sao bạn nhận được; thiếu cái nào thì xin sao chụp |
| Thời hạn nộp văn bản ý kiến | Ghi vào lịch, tính ngược lại các việc phải làm |
| Hậu quả nếu không nộp văn bản ý kiến | Đọc kỹ để hiểu mình mất gì nếu chậm |
Một tình huống để hình dung
Bà Nguyễn Thị Hạnh, 58 tuổi, nhận thông báo thụ lý ngày 06/10/2026 qua bưu điện. Ông Lâm Văn Đức, người từng góp vốn cùng bà mở tiệm tạp hoá năm 2022, kiện đòi bà trả lại 420 triệu đồng tiền góp vốn và tiền lãi chậm trả. Bà Hạnh cho rằng hai bên đã quyết toán năm 2024, bà đã chuyển khoản cho ông Đức 180 triệu và trả lại hàng hoá trị giá khoảng 150 triệu.
Hạn nộp văn bản ý kiến của bà là 15 ngày kể từ 06/10, tức khoảng ngày 21/10/2026. Nếu bà ngồi chờ "để xem Tòa gọi thì đi", đến khi Tòa triệu tập phiên họp kiểm tra việc giao nộp chứng cứ, hồ sơ chỉ có một phía: đơn của ông Đức, bảng kê góp vốn và vài tin nhắn. Phần quyết toán năm 2024 — thứ quan trọng nhất với bà — chưa hề có trong hồ sơ.
Ngày 1–2: ghi ngày nhận, tính hạn, kiểm tra thẩm quyền
Ghi lại ngày nhận ngay trên phong bì, chụp ảnh phong bì và tờ thông báo. Thời hạn 15 ngày tính từ ngày bạn nhận được thông báo, không phải ngày ghi trên văn bản. Nếu người thân nhận thay, ghi rõ ai nhận, ngày nào bạn thật sự cầm được giấy — sau này có thể cần giải thích vì sao chậm.
Kiểm tra Tòa án thụ lý. Từ 01/7/2025, các vụ án dân sự thông thường do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm (Điều 35). Theo Điều 39, thẩm quyền theo lãnh thổ thông thường là Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc; riêng tranh chấp bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản. Nếu bạn ở một tỉnh khác hẳn mà vụ việc không liên quan đến bất động sản ở đó, có thể nêu ý kiến về thẩm quyền ngay trong văn bản ý kiến.
Nhập hạn vào lịch theo kiểu tính ngược: ngày cuối nộp văn bản ý kiến; ba ngày trước đó phải có bản thảo; năm ngày trước đó phải gom xong chứng cứ. Dùng công cụ tính thời hạn tố tụng để đối chiếu các mốc nếu không chắc.
Ngày 2–4: xin sao chụp toàn bộ hồ sơ nguyên đơn đã nộp
Điều 199 khoản 2 cho bị đơn quyền yêu cầu Tòa án cho xem, ghi chép, sao chụp đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo. Nguyên đơn cũng có nghĩa vụ gửi bản sao đơn và chứng cứ cho bị đơn (Điều 70 khoản 9), nhưng thực tế nhiều người chỉ nhận được tờ thông báo và một bản đơn kiện, không kèm chứng cứ.
Mang căn cước và tờ thông báo đến bộ phận văn thư hoặc gặp thư ký phụ trách vụ án, làm đơn xin sao chụp. Nên xin sao toàn bộ, kể cả những trang tưởng không quan trọng như giấy uỷ quyền của nguyên đơn, bảng tính lãi — một con số lãi tính sai hay một chữ ký không khớp có thể là điểm để phản bác. Một chi tiết người làm nghề hay để ý: đọc kỹ ngày tháng trên từng chứng cứ của nguyên đơn, vì đó là dữ liệu để bạn nêu vấn đề thời hiệu.
Ngày 4–7: gom và sắp xếp chứng cứ của mình
Đừng đợi Tòa yêu cầu. Lập danh sách chứng cứ theo dòng thời gian, mỗi tài liệu một dòng: ngày, loại tài liệu, chứng minh điều gì. Trong tình huống bà Hạnh, danh sách tối thiểu gồm sao kê ngân hàng thể hiện khoản chuyển 180 triệu, biên bản hoặc tin nhắn quyết toán, phiếu giao hàng trả lại, lời người làm chứng có mặt khi quyết toán.
- Tin nhắn Zalo, Messenger: chụp màn hình có hiển thị tên, số điện thoại và ngày giờ; giữ nguyên máy và tài khoản, đừng xoá đoạn hội thoại. Kèm văn bản trình bày xuất xứ theo tinh thần Điều 95 khoản 2.
- Ghi âm: chép lại thành văn bản, ghi rõ ai nói, thời điểm, nơi ghi.
- Sao kê ngân hàng: xin bản có xác nhận của ngân hàng, không chỉ chụp màn hình ứng dụng.
- Tài liệu tiếng nước ngoài: phải kèm bản dịch có công chứng, chứng thực (Điều 96 khoản 3).
Khi giao nộp chứng cứ cho Tòa, việc này phải được lập biên bản, một bản giao cho bạn (Điều 96 khoản 2). Luôn đòi và giữ bản biên bản giao nhận, ghi đủ số trang. Không ít trường hợp sau vài tháng, hồ sơ chuyển qua nhiều người và một tập tài liệu "không thấy đâu"; biên bản là bằng chứng duy nhất bạn đã nộp.
Viết văn bản ý kiến: trả lời từng yêu cầu, không chỉ "không đồng ý"
Văn bản ý kiến không có mẫu bắt buộc, nhưng một bản tốt thường có cấu trúc sau:
| Phần | Nội dung nên có |
|---|---|
| Thông tin chung | Tên Tòa án, số thụ lý, tên bị đơn, địa chỉ nhận văn bản tố tụng, số điện thoại, email |
| Ý kiến từng yêu cầu | Đồng ý, đồng ý một phần hay không đồng ý — với từng khoản nguyên đơn đòi, kèm lý do |
| Trình bày sự việc | Dòng thời gian ngắn theo cách hiểu của bạn, dẫn số thứ tự chứng cứ |
| Ý kiến về chứng cứ của nguyên đơn | Tài liệu nào bạn thừa nhận, tài liệu nào phản đối và vì sao |
| Ý kiến về thời hiệu, thẩm quyền (nếu có) | Nêu rõ yêu cầu áp dụng thời hiệu |
| Đề nghị | Đề nghị Tòa thu thập chứng cứ bạn không tự lấy được, triệu tập người làm chứng, định giá… |
| Danh mục chứng cứ kèm theo | Đánh số, ghi số trang |
Thời hiệu là điểm hay bị bỏ lỡ nhất. Theo Điều 184 khoản 2, Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi một bên yêu cầu, và yêu cầu này phải đưa ra trước khi Tòa sơ thẩm ra bản án, quyết định. Tòa không tự áp dụng thay bạn. Tranh chấp hợp đồng có thời hiệu 03 năm kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm (Bộ luật Dân sự, Điều 429). Có thể tham khảo công cụ tính thời hiệu khởi kiện để xem vụ của mình có rơi vào trường hợp này không. Lưu ý chiều ngược lại: nếu trong thời gian qua bạn đã nhắn tin thừa nhận còn nợ hoặc trả thêm một phần, thời hiệu có thể đã bắt đầu lại (Bộ luật Dân sự, Điều 157).
Viết bằng giọng bình tĩnh, không dùng từ ngữ công kích nguyên đơn. Thẩm phán đọc hàng chục bản mỗi tuần; bản nào đi thẳng vào từng khoản tiền, từng tài liệu thì được đọc kỹ hơn bản dài mười trang kể khổ.
Phản tố hay để kiện riêng
Nếu chính bạn cũng có yêu cầu với nguyên đơn — ví dụ bà Hạnh cho rằng ông Đức còn giữ 60 triệu tiền hàng bán hộ — có thể đưa ra yêu cầu phản tố cùng văn bản ý kiến (Điều 200). Phản tố được chấp nhận khi nhằm bù trừ nghĩa vụ, khi được chấp nhận sẽ loại trừ một phần hoặc toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn, hoặc khi giải quyết chung làm vụ án chính xác và nhanh hơn.
Hạn chót đưa ra phản tố là trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải (Điều 200 khoản 3). Phản tố cũng phải nộp tạm ứng án phí như một đơn kiện; có thể ước tính trước bằng công cụ tính án phí. Nếu phản tố không được giải quyết trong cùng vụ án, bạn vẫn có quyền khởi kiện thành vụ án khác (Điều 72 khoản 6).
Khi 15 ngày không đủ: xin gia hạn đúng cách
Đơn xin gia hạn phải gửi Tòa trước khi hết hạn và nêu lý do cụ thể: đang chờ ngân hàng cấp sao kê, đang nằm viện, người giữ chứng cứ ở xa. Nếu có căn cứ, Tòa phải gia hạn nhưng không quá 15 ngày. Kèm giấy tờ chứng minh lý do (giấy hẹn của ngân hàng, giấy ra viện) để đơn không bị coi là kéo dài.
Không nộp văn bản ý kiến thì sao
Bạn không mất quyền tham gia tố tụng, vẫn được trình bày ở phiên họp và phiên tòa. Nhưng hồ sơ trong giai đoạn chuẩn bị xét xử — thường kéo dài 04 tháng với vụ dân sự, có thể gia hạn thêm 02 tháng (Điều 203) — sẽ nghiêng về một phía. Nếu Tòa đã yêu cầu nộp chứng cứ mà bạn không nộp không có lý do chính đáng, Tòa căn cứ vào chứng cứ đang có để giải quyết (Điều 96 khoản 1).
Nghiêm trọng hơn: được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà bị đơn không có phản tố vắng mặt, không có người đại diện, Tòa sẽ xét xử vắng mặt (Điều 227 khoản 2 điểm b). Nhiều người chỉ biết mình thua kiện khi nhận bản án.
Những việc tuyệt đối không nên làm trong giai đoạn này
- Bán, tặng cho, chuyển tên tài sản vội vàng. Nguyên đơn có thể xin biện pháp khẩn cấp tạm thời, và giao dịch tẩu tán còn có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu.
- Nhắn tin, gọi điện gây áp lực với nguyên đơn hoặc người làm chứng. Những tin nhắn đó sẽ trở thành chứng cứ chống lại bạn.
- Nhắn "để từ từ chị trả" khi chưa tính kỹ — câu này có thể bị coi là thừa nhận nghĩa vụ.
- Đổi chỗ ở mà không báo Tòa. Đương sự có nghĩa vụ thông báo địa chỉ mới (Điều 70 khoản 3); không báo thì văn bản tố tụng vẫn được coi là đã tống đạt hợp lệ theo thủ tục niêm yết.
Sai lầm hay gặp ở bị đơn
- Tính hạn từ ngày ký văn bản thay vì ngày nhận, hoặc ngược lại tưởng còn nhiều thời gian.
- Nộp chứng cứ bằng bản chụp mờ, không có bản đối chiếu; đến khi bị phản đối thì bản gốc đã thất lạc.
- Chỉ phản đối chung chung, không trả lời từng khoản, khiến những khoản mình thật ra đã trả được coi như không tranh chấp.
- Quên yêu cầu áp dụng thời hiệu dù vụ việc đã quá lâu.
- Tự thoả thuận miệng với nguyên đơn ngoài Tòa rồi không đến phiên họp, trong khi nguyên đơn không rút đơn.
Khi nào nên có luật sư hoặc người hỗ trợ
Bạn có thể tự viết văn bản ý kiến nếu vụ việc đơn giản, số tiền nhỏ và chứng cứ rõ. Nên tìm luật sư khi: giá trị tranh chấp lớn so với tài sản của bạn; có tranh chấp về đất, nhà; có nhiều người liên quan; nguyên đơn là doanh nghiệp có pháp chế; có dấu hiệu hình sự đan xen; hoặc bạn cần phản tố. Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý (hộ nghèo, người có công, người khuyết tật…) có thể liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cấp tỉnh để được hỗ trợ miễn phí. Dù chọn cách nào, hãy bắt đầu ngay trong tuần đầu: phần lớn công sức của một vụ án nằm ở giai đoạn chuẩn bị, không phải ở phiên tòa.
Hỏi đáp nhanh
Bị kiện thì có bắt buộc phải nộp văn bản ý kiến cho Tòa án không?
Bộ luật Tố tụng dân sự quy định bị đơn phải nộp văn bản ý kiến trong 15 ngày kể từ ngày nhận thông báo thụ lý. Không nộp thì không bị phạt, nhưng Tòa án vẫn tiếp tục giải quyết dựa trên tài liệu đang có, và bạn mất cơ hội sớm đưa chứng cứ của mình vào hồ sơ.
Thời hạn 15 ngày có được kéo dài không?
Được. Bị đơn làm đơn đề nghị gia hạn gửi Tòa án, nêu rõ lý do và kèm giấy tờ chứng minh. Nếu có căn cứ, Tòa án phải gia hạn nhưng không quá 15 ngày (Điều 199 khoản 1).
Hạn chót để phản tố là khi nào?
Bị đơn có quyền đưa ra yêu cầu phản tố trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải (Điều 200 khoản 3). Sau mốc này, yêu cầu của bạn thường phải khởi kiện thành vụ án riêng.
Tòa án có tự áp dụng thời hiệu khởi kiện để bác đơn không?
Không. Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi một bên yêu cầu, và yêu cầu phải được đưa ra trước khi Tòa sơ thẩm ra bản án, quyết định (Điều 184 khoản 2). Vì vậy nên ghi rõ yêu cầu này trong văn bản ý kiến nếu vụ việc đã quá lâu.
Nhận thông báo thụ lý nhưng không có bản sao chứng cứ của nguyên đơn thì làm sao?
Đến Tòa án làm đơn xin xem, ghi chép, sao chụp đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo theo Điều 199 khoản 2. Nên sao toàn bộ, kể cả giấy uỷ quyền và bảng tính lãi, rồi đối chiếu với danh mục chứng cứ ghi trong thông báo thụ lý.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.